Akü, aracın en çok suçlanan ama en az anlaşılan parçasıdır. Marş basmadığında sorunun kaynağı yüzde yüz akü değildir; şarj sistemi, kaçak akım, gevşek kutup başı ya da yorulmuş marş motoru da aynı belirtiyi üretir. Buna karşılık akü, ölçülebilir bir parçadır: gerilim, yük altındaki davranış, soğuk çalıştırma akımı ve iç direnç gibi somut sayılarla sağlık durumu okunabilir. Aşağıda, elinizde 10 TL'lik bir multimetre ya da orta seviye bir akü test cihazı varsa evinizin önünde uygulayabileceğiniz bir teşhis ve bakım zinciri var. Amaç, gereksiz bir araba aküsü değişimi için para harcamamak; gerçekten bitmiş bir aküyle de yolda kalmamak.
Kurşun-asit akü, 6 hücrenin seri bağlanmasıyla çalışır ve her hücre tam şarjda yaklaşık 2,10-2,12 V üretir. Bu nedenle "12 volt akü" ifadesi yanıltıcıdır: sağlıklı ve dinlenmiş bir akünün açık devre gerilimi 12,6-12,8 V arasındadır. 12,0 V, aracı çalıştırmaya belki yeter ama akü aslında yarı boştur.
| Açık devre gerilimi | Yaklaşık şarj seviyesi | Yorum |
|---|---|---|
| 12,70 V ve üzeri | %100 | İdeal |
| 12,50 V | ~%80 | Kabul edilebilir |
| 12,30 V | ~%60 | Şarj gerekli |
| 12,10 V | ~%40 | Sülfatlaşma riski başlıyor |
| 11,90 V ve altı | %20 ve altı | Kalıcı kapasite kaybı muhtemel |
Ölçümü doğru yapmanın kritik şartı: kontağı kapattıktan sonra en az 4-6 saat beklemek, mümkünse aracı gece bırakıp sabah ölçmek. Aksi halde plakalar üzerindeki "yüzey gerilimi" size 12,9 V gibi yanıltıcı bir değer gösterir. Acele ediyorsanız farları 30 saniye açıp kapatın, yüzey yükünü boşaltın.
Tek başına gerilim ölçümü teşhis değildir; akü dolu görünüp yük altında çökebilir. Sıralamayı bozmadan uygulayın.
Bakımlı (kapakları açılabilen) akülerde hidrometreyle her hücrenin yoğunluğunu ölçmek en net yöntemdir. Tam şarjda 1,265 g/cm³ civarı beklenir; hücreler arasında 0,050 üzeri fark varsa o akü onarılamaz.
Bir akünün tipik ömrü 4-6 yıldır; ama sıcak iklim, kısa mesafe kullanımı ve kirli kutup başları bunu 2,5 yıla indirebilir. Yapılacaklar basit:
Doğru zamanı belirlemek için üç sinyale bakın: marş anı gerilimi 9,6 V'un altına iniyorsa, üretim tarihi 5 yılı aşmışsa, ya da tam şarjdan sonra 48 saat içinde gerilim 12,4 V'a düşüyorsa akü bitmiştir. Bu koşullarda araba aküsü değişimi bir tercih değil, zorunluluktur.